Ambisonics: gaat het nu eindelijk gebeuren of is het weer een zeepbel?

Binnen zes weken kwamen Sony, Shure en Blackmagic Design elk met een microfoon die het hele geluidsveld om je heen vastlegt. Ambisonics, de techniek erachter, is daarmee ineens te koop van ongeveer €200 tot ruim $1.700. En wie een recente iPhone heeft, kan zelfs gratis beginnen. Is dit het moment dat ruimtelijke audio eindelijk doorbreekt? Of zien we een zeepbel die, net als eerdere pogingen, weer stilletjes leegloopt?

De SoundField by RØDE NT-SF1 ambisonics-microfoon boven een vleugel in een opnamestudio
De SoundField by RØDE NT-SF1: vier capsules in een tetraëder, hier boven een vleugel. Foto: RØDE.

Nieuw? Het kan al sinds 1978

Ambisonics is geen nieuwe uitvinding. De Britse wiskundige en opnametechnicus Michael Gerzon werkte de theorie in de vroege jaren zeventig uit. Samen met Peter Craven bedacht hij de Soundfield-microfoon: vier capsules dicht op elkaar in de vorm van een tetraëder. In oktober 1975 demonstreerden ze in Oxford het eerste prototype, ontwikkeld met microfoonfabrikant Calrec. In 1978 bracht Calrec de eerste Soundfield-microfoon op de markt.

Het principe is sindsdien niet veranderd. De vier capsules leveren samen het zogeheten B-format: een rondom-signaal plus drie achtjes voor voor-achter, links-rechts en boven-onder. Daaruit kun je achteraf elke microfoon in elke richting samenstellen, en het resultaat afspelen in mono, stereo, surround of over een koptelefoon.

Soundfield bleef bestaan: in 1993 werd het een eigen bedrijf, en sinds 2016 valt het onder het moederbedrijf van RØDE. De SoundField by RØDE NT-SF1 is daar de huidige telg van. Op tv hoor je de techniek vaak zonder het te weten, bijvoorbeeld in het publieksgeluid bij voetbaluitzendingen. Maar bij het grote publiek is het al bijna vijftig jaar een nichetechniek.

De nieuwe lichting

Sony ECM-AX10 (oktober 2026). Een USB-C-microfoontje van 24 gram dat je direct in je smartphone prikt. Vier rondomcapsules in een bolletje nemen op in ambisonics, binauraal of stereo. Sony noemt het de eerste microfoon die gecertificeerd is voor Eclipsa Audio, het open ruimtelijke formaat van Google en Samsung dat YouTube ondersteunt. Met Sony’s eigen app film, monteer en exporteer je alles op je telefoon. (bron)

Shure MV360 (18 november 2026). Compact, metalen behuizing, USB-C naar telefoon of computer. De MV360 neemt het volledige veld op als eerste-orde ambisonics (AmbiX) tot 32-bit float/96 kHz, en heeft daarnaast kant-en-klare modi voor binauraal, stereo, mono en automatisch volgen. In Shure’s MOTIV-apps of de Virtual Mic Editor-plug-in stuur je achteraf virtuele microfoons en render je naar alles tot 7.1.4. Begin 2027 volgt de MV360+, met eigen accu, opname op microSD en draadloze bediening. (bron)

Blackmagic Ambisonic Microphone (aangekondigd 12 november, leverbaar december). Het zwaardere geschut: 108 MEMS-capsules in een gefacetteerde metalen bol, goed voor ambisonics van de zevende orde. Een interne processor met door Apple gelicentieerde filters zet de signalen direct om, dus geen breakout box of encodersoftware. Eén USB-C-kabel voor stroom en audio. De microfoon is ontwikkeld voor de URSA Cine Immersive-camera en Apple Vision Pro, maar werkt ook met een computer of iPhone. (bron)

Het verschil in orde is wezenlijk. Eerste orde (vier kanalen) geeft een overtuigend gevoel van ruimte, maar plaatst geluiden wat vaag. Hoe hoger de orde, hoe preciezer je kunt horen waar iets vandaan komt. Zevende orde is 64 kanalen.

Voor elke beurs een instap

Voor ruimtelijke audio hoef je geen studiobudget meer te hebben. De drempel ligt nu letterlijk op nul euro.

Optie Prijs Orde Wat heb je nodig
ZYLIA Ambisonics Recorder (app) gratis 1e orde iPhone 16 Pro of nieuwer (gebruikt de ingebouwde microfoons)
Sony ECM-AX10 ca. €200 1e orde smartphone met USB-C
Shure MV360 €389 1e orde telefoon of computer (USB-C)
Shure MV360+ (begin 2027) €499 1e orde zelfstandig, met eigen recorder
Blackmagic Ambisonic Microphone (december) $1.695 (europrijs nog niet bekend) 7e orde computer, iPhone of Blackmagic-camera

De gratis ZYLIA-app verdient extra aandacht. Vanaf de iPhone 16 Pro zit er een microfoonarray in de telefoon die ruimtelijk kan opnemen. De app zet die om in een eerste-orde B-format-bestand (AmbiX: ACN-volgorde, SN3D) dat je gewoon in je DAW kunt openen. Prima om te ontdekken of ambisonics iets voor je is, voordat je een euro uitgeeft.

Waarom het nooit doorbrak, en wat Dolby Atmos verandert

Ambisonics had altijd één groot probleem: er was niets om het op af te spelen. In de jaren zeventig verloor het de surroundstrijd van quadrafonie, dat zelf ook flopte. Daarna werd surround in de huiskamer 5.1 voor film, zonder hoogte. Wie ambisonics wilde horen, had een speciale decoder en een kring luidsprekers nodig. Het bleef dus iets voor omroepen, onderzoekers en een handvol enthousiaste opnametechnici.

Dolby Atmos heeft dat afspeelprobleem grotendeels opgelost. Atmos zit inmiddels in streamingdiensten, soundbars, auto’s en vooral in koptelefoons met head tracking. Daarmee is er voor het eerst een groot publiek dat ruimtelijk geluid kan horen.

Maar let op: Atmos is geen ambisonics. Atmos werkt met objecten (losse geluiden met een positie) en zogeheten beds (vaste kanalen zoals 7.1.2). Ambisonics beschrijft juist het hele geluidsveld als geheel. Atmos neemt ambisonics niet rechtstreeks op; je decodeert je opname eerst naar een bed, bijvoorbeeld 7.1.2 of 7.1.4, en zet dat in je Atmos-mix. Daar zijn plug-ins voor, en Shure rendert vanuit zijn eigen software al tot 7.1.4.

Dat is eigenlijk precies de rol waarin ambisonics goed is: de ruimte vangen. Het publiek, de kerkakoestiek, de sfeer van een bos. Daarbovenop plaats je de solisten of de stem als losse objecten. Ambisonics hoeft dus niet het eindformaat te worden om toch eindelijk nuttig te zijn.

Daarnaast zijn er nieuwe routes die wél rechtstreeks met ambisonics werken: YouTube ondersteunt Eclipsa Audio (waar Sony op inspeelt), en Apple gebruikt ambisonics voor Immersive Video op de Vision Pro (waar Blackmagic op inspeelt).

Doorbraak of zeepbel?

Waarschijnlijk geen van beide, en dat is goed nieuws. Ambisonics wordt geen formaat dat iedereen bewust afspeelt. Het wordt eerder een opnametechniek die stil in de keten verdwijnt: je legt de ruimte vast, en die komt via Atmos, binauraal of YouTube bij de luisteraar terecht.

Het verschil met eerdere golven is dat zowel de opname als de weergave nu goedkoop en overal aanwezig is. Een microfoon kost tussen de nul en een paar honderd euro, en de luisteraar heeft al een koptelefoon. De zwakke plek blijft het afspelen van échte ambisonics: veel publiek hoort het nog alleen als binauraal of als Atmos-bed.

Mijn advies: begin klein. Probeer de gratis app of een instapmicrofoon bij je volgende locatieopname en zet de ruimte als extra laag onder je gewone stereo-opname. Dan merk je vanzelf of het meerwaarde heeft.

Bronnen

Dit is wellicht ook interessant

Reageer op dit product